sábado, 11 de julio de 2015

Poemas de Manuel María sobre Tui

Foto de Xurxo Lobato en http://www.galeon.com/sloren/manuelmariamino.htm


A Real Academia Galega acordou este pasado sábado dedicar no vindeiro ano 2016 o Día das Letras Galegas á figura do poeta Manuel María Fernández Teixeiro (Outeiro de Rei, 1929 – A Coruña, 2004).
Tempo abondo teremos para falar sobre unha figura de gran transcendencia para a cultura de Galicia no século XX, pois en Manuel María se combina a súa vocación poética culta cunha evidente dimensión de poemas populares (moitos deles posteriormente musicados pólos membros da Nova Canción ou por grupos como “Fuxan os Ventos” que acadaron grande sona nos anos setenta e oitenta) xunto a súa faceta como editor, activista político e cultural sempre ligado ao nacionalismo, etc.

Manuel María, en palabras de Felipe Senén, “cultivaba as tradicións nas que acouga a orixinalidade de Galiza, sobre as que re-creaba, acendíaas e iluminábaas coa poesía, para ler, cacilar ou para cantar, estralampos de tribo solidaria, de alborada. A obra de Manuel María en relación coa súa terra e o seu tempo, como debe ser, si señor, é unha farturenta fonte de auga limpa na que beber”.

Debemos a Manuel María estes dous poemas que enriquecen a escasa produción lírica relacionada coa nosa cidade na que figuran nomes como Manuel Lago González, Teodosio Vesteiro Torres, Ramón Cabanillas, Eugenio de Castro ou xa maís cercanos no tempo como Manuel Rivas, Manuel Forcadela ou Marga do Val. 

O madrigal é unha composición poética breve, normalmente de carácter amoroso e idílico, formada por versos heptasílabos e hendecasílabos. Axustándose a estrutura formal desta composición lírica recolle nas súas estrofas un achegamento a Tui rememorando os seus sinais de identidade máis senlleiros.

A outra composición que aportamos é un fragmento dun longo poema titulado “Biografía do Miño” na que percorre o curso do noso río ata chegar as terras tudenses, versos que reproducimos de seguido.


MADRIGAL Á CIDADE DE TUI

Tui, episcopal e fronteiriza,
-“Fronteira de que e para que”-
ollando a túa propia imaxe
no fráxil espello fuxidío
das doadas augas do Pai Miño
sen que os teus ollos cansos
acaden contemplar o máxico
fulgor dos fogos de San Telmo.
É a ti a quen pregunto:
¿Sentiches, cecais, a tentación
de botarte, libre, a navegar
río abaixo na percura da roita
que te poida levar ao infinito?

En “Poesía em liberdade. XIII Festival da Poesía do Condado”, Salvaterra de Miño, 1993.





BIOGRAFIA DO MIÑO

(…)
  e en Tui comenzas a prepararte xa
para morrer:
                            Recólleste e meditas
os claros milagres de San Telmo,
considerando, calado e reverente,
a purísima inocencia de San Paio
mentras un non saber, salgado e luminoso,
che vai enchendo de sombra o corazón.

4
Existe un Miño poderoso e terrestre.
Mais a intuición e o sentimento
estannos a dicir moi claramente que
o Camiño de Santiago ou Vía Láctea
é o Miño celeste:
                                    Un río de luz
polo que, un día, habemos navegar.


En “O Miño, canle de luz e néboa”. Espiral Maior, 1996, PP. 19-20.

martes, 23 de junio de 2015

No aniversario dos Xogos Florais de Galicia de Tui




Cumprese un novo aniverario da celebración na nosa cidade dos Xogos Florais de Galicia; naquel 24 de xuño de 1891 Tui converteuse no primeiro lugar de Galicia que tivo a honra de acoller o primeiro acto público realizado integramente en lingua galega, recuperando as verbas dun idioma que levaba séculos esquecido da ágora pública.
Desde os discursos de Murguía, Cabeza de León ou Brañas ao propio texto do menú do banquete oficial. A intencionalidade era ben clara: tratábase dun acto de afirmación nacionalista (rexionalista naquela altura) e revitalización lingüística, ao estilo do que un ano antes Murguía presenciara en Barcelona. O galego accedía a parcelas de prestixio ata agora vedadas.
Agora cando se cumpren CXIV anos deste acontecemento é preciso reivindicar o papel de Tui no desenvolvemento da nosa cultura, da nosa conciencia como pobo, da recuperación da nosa lingua… como unha folla da alongada historia tudense que necesitamos reivindicar como un dos elementos referenciais da nosa historia.
Naquela altura a nosa cidade contaba cunha Xunta Rexionalista, unha das primeiras constituídas en Galicia logo que Murguía formase, en novembro de 1890, o Comité Central Regionalista. Xorden en Lugo, Coruña, Ourense, Pontevedra, Vigo, Tui e posteriormente Pontedeume.
A Xunta Rexionalista tudense creada en abril de 1891 está integrada por Manuel Fernández Herba (avogado), como presidente. O seu vicepresidente era o médico Eduardo Caballero Canals, como secretario estaba o estudante de Dereito e poeta, Martín Díaz Spuch e como vicesecretario o avogado Vicente García Rivera, contando como vocais con: Juan Álvarez Cordero (farmacéutico), Juan Areses (farmacéutico), Antonino Cerviño González (coengo), Leoncio Comesaña González (avogado), Justo Fortes Domínguez (director do xornal “La Integridad”), Manuel Lago González (coengo e director do Seminario) e Indalecio Rodríguez de Córdoba (presidente do Casino).
Esta Xunta foi creada o 15 de abril de 1891 con el único fin de trabajar por la prosperidad y engrandecimiento de la hermosa región gallega, nuestra segunda patria, fomentar sus intereses materiales y morales y promover el perfeccionamiento de nuestra dulce habla y nuestra literatura tan rica y original como desconocida por desgracia fuera de la región (...) y ofrecer la presidencia honoraria al señor don Manuel Murguía, Presidente de la Junta de Santiago. O seu principal obxectivo el engrandecimiento y prosperidad de la tierra gallega, y por modo especial el fomento de su lengua y de su literatura.
Esta Xunta organizará con grande éxito e brillantez estes Xogos Florais que, segundo o historiado Xusto G. Beramendi emiten unha mensaxe á sociedade dende o altofalante de Tui que insistía en: fundamentación da nacionalidade de Galicia, conseguinte dereito á descentralización e a regaleguización do país, rexeitamento tallante ao separatismo, crítica do centralismo e do caciquismo, imprecisión programática case total, etc. O único matiz diferente foi a considerable carga católico-tradicionalista –inevitable polo lugar e o caracter da maioria dos oradores- e a ausencia do sector federalista.



Reproducimos de seguido algun párrafos do discurso pronunciado por Manuel Murguía naquel evento, celebrado no Teatro Principal, e que acadou grande sona e repercusión pola encendida defensa de Galicia e a súa identidade.
Lembramos con este post estes Xogos Florais de Galicia de 1891 fronte ao desleixo da cidade de Tui que omite a lembranza deste acontecemento que nos sitúa na cerna da recuperación da conciencia colectiva de Galicia.




DISCURSO DE MANUEL MURGUIA no acto central dos Xogos Florais de Galicia celebrado no Teatro Principal de Tui na tarde do 24 de xuño de 1891

Miñas señoras e meus señores,
Se noutros tempos me houberan Dito que habia de cegar este día, se me dixeran que habia de ser o que dende a cima da vella acrópolis de Tyde habia de gritar hosanna! Eu nono creeria. Mais por eso foi,,
Que alegría!, que felicidade! Que doce momento este en que sentindo tan preto de nos o romor y as frescuras das augas ben amadas, dentro do recinto dobremente sagrado da cidade que leva un nom que soio ten significado na lengua dos nosos progenitores, levantámonos no medio dos nosos, e lles falamos naquela fala que anque casique morta, torna a vida doutros tempos e promete durar por siglos na vida dun pobo que a pon sobre o alta diante do que se queiman e arrescenden os perfumes sagrados (…) Pois ben, ainda non saidos das tebras da noite, cando xa chega a nos a luz do novo dia. Somos de onte e xa estamos no hoxe. Vede que milagre. Ca festa deste día ponselle o sello á victoria alcanzada!.

Pero antes deixade, meus señores, deixade que saude a vella cibdade en que ten lugar por pirmeira ves a que de hoxe en diante será a festa da nosa nacionalidade; e que ao mesmo tempo a cantos están aquí presentes, lles diga: -Tende ánimo e confiade nas vosas forzas, que non é mester máis para sair coa nosa (…) sobre da aira da antiga acrópolis, no medio da colina dúas veces sagrada onde os nosos pais oraron e combatiron pola patria, é bo gritar: orade e combatide pois é chegada a hora!
Chegou en verdade dabondo o sabedes que tamén é pasado o tempo dos queixumes, non hai outro remedio –se nós somos homes e queremos ser povo- que lembrarnos do que os alleos nos magoaron cos seus ditos e cos seus feitos. Tempo é xa, de que este Lazaro saia da sepultura en que o puxeron, e volva, ao que foi seu. Pouco fai falla para elo pois todo está feito.
(…)
O noso idioma! O que falaron nosos pais e vamos esquencendo, o que falan os aldeáns e nos hachamos a ponto de non entendelo; aquel en que cantaron reis e trovadores; o que, fillo maior da patrea galega, nola conservou e conserva coma un don da providencia; o que ainda ten nos nosos labres as dozuras eternas e acentos que van ao corazón; o que agora oides como se fora un himno religioso, o hermoso, o nobre idioma que doutro lado dese río é lengua oficial que serve a millóns de homes e ten unha literatura gloriosa (…); o galego, en fin, que é o que nos da dereito a enteira posesión da terra en que fomos nados, que nos di que porvir somos un pobo distinto e debemos selo; que nos promete o porvir que procuramos e nos da a certeza de que ha de ser fecundo en bens para nos todos. Nel coma en vaso sagrado en que se axuntan todos os perfumes, háchanse os principaes elementos da nosa nacionalidade, de novo negada e ainda máis escarnecida. Doulle o celta a súa dozura e a maor parte do seu vocabulario; o romano afirmouno, ten do suevo as inflexións, do noso corazón o acento aflagador e os brandos sonos e os sentimentos das razas célticas (…)
Vede, meus señores, si podemos decir con verdade que nunca, nunca, nunca pagaremos aos nosos irmáns de Portugal o que nos haxan feito do noso galego, un idioma nacional (…) Coa lengua temos así mesmo unha literatura e sobre todo unha poesía particular. Hai quen di que non é certo. Por qué, eles o saberán; pois en canto a nos, fartos estamos de sabelo contrario. A nosa poesia ten por musa o sentimento, mentras que a da España central e meridional, soio a imaxinación. Vede que diferencia tan esencial. En todo sucede o mesmo. A nosa poesia ten a nota humana, a nota moderna, e tena de antes de agora. (…)
Sinto na ialma que en momentos coma este e en outros feitos tan so para falar de cousas apracibres, teña que molestarvos con taes refrexions (…). Máis que facerlle?. Ven do alto a ameaza e non era para deixala pasar. Dende a tribuna que hoxe nos da o amor que sentides polas cousas da terra, estas miñas palabras teñen máis eficacia. Vaian pois a decirlles que non estamos dispostos a soportalos hastra o dia do xuicio. (…)
E dito esto calemos xa, e non pensemos sinon no que nos compre. Abramos as nosas almas os novos pensamentos e deixemos chegar o aire que trae as mudanzas certas. Pensemos que non en valde temos en Galicia os restos daquel celeste guerreiro… Homes europeos, homes de Cristo, a victoria está por nos…

Máis información sobre estes Xogos nos seguintes post deste mesmo blogue:

lunes, 18 de mayo de 2015

Benito Sanjurjo Ramírez de Arellano: a ascendencia tudense da escritora Maria do Carme Kruckenberg


 

O recente pasamento, nesta pasada fin de semana, da escritora Maria do Carme Kruckenberg Sanjurjo nos ofrece a posiblidade de recuperar a súa ascendencia tudense. Filla de Gustavo Kruckenberg Sartorius e de Josefa Sanjurjo de Oza; a figura do seu pai nos leva ata Alemaña namentras que a súa nai era filla de Benito Sanjurjo Ramírez de Arellano, nado en Tui no ano 1856. 

Co gallo do centenario do seu nacemento o cronista tudense Manuel Fernández-Valdés Costas publicou en “Faro de Vigo” un artigo xornalístico reivindicando a achega deste tudense, Benito Sanjurjo, á historia de Vigo e que logo resume no seu libro “Familias antiguas de Tuy” (1958).



Asi recolle que cando contaba con poucos anos os seus pais, Benito Carlos Sanjurjo e Maria Concepción Ramírez de Arellano, tras cumprir o seu destino militar no reximiento da guarnición tudense, se trasladan a Vigo a unha casa na rúa Pracer de Afora (na zona que hose ocupan as rúas Enrique Blein, Celso Emilio Ferreiro e a rúa Nicaragua ata o Couto).


Seguindo o texto de Fernández-Valdés: “El joven D. Benito fue enviado para su educación a Paris y en aquella capital se formó al lado de su tio, el banquero D. Adolfo Calzado. Alli adquirió el espiritu de inciativa y audacia que le acompañó toda su vida. En Paris comenzó a estudiar Arquitectura, estudios que tuvo que interrumpir para reintegrarse a España, pero que influyeron notablemenrte en el curso de su vida. En Vigo fue primero Corredor de Comercio y más tarde proyectó la construcción de casas a cuyo fin adquirió terrenos en la calle Urzaiz (…) 
 
Moitos dos edificios que promoveu Benito Sanjurjo foron proxectados por dos egrexios arquitectos: Michel Pacewicz  e Jenaro de la Fuente. A Pacewicz o coñecera Benito na súa estadia parisiense cara 1872 e como froito desa amizade se instala en Vigo no ano 1897 con varios proxectos xa redactados para a alta burguesia vigues que conectara con él a través de Benito Sanjurjo. Ata daquela o principal arquitecto vigués era Jenaro de la Fuente, que sumaba amáis a súa condición de arquitecto de obras muncipais. De la Fuente mesmo prestaralle a súa sinatura a Pacewicz ata que non tivo recoñecido o seu titulo francés.

A burguesia acomodada viguesa atopa na obra de Pacewicz a expresión do seu poderío económico e social, cunha arquietctura monumentalista e internacional, que conecta directamente coa arquitectura francesa dotando á cidade de edificios que, aínda na actualidade, son fonte de prestixio e orgullo. Coa obra de Jenaro de la Fuente Domínguez e Michel Pacewicz a cidade de Vigo dótase dunha arquitectura de amplo prestixio engarzadano co eclecticismo e historicismo característico daqueles anos de inicios do século XX. Unha das primeiras obras de Pacewicz en Vigo será o edicio da Escola de Artes o Oficios (1897) ou no memo ano o edificio El Moderno na Porta do Sol. Neses anos constrúe inmobles para persoeiros da época como Manuel Bárcena, Paulino e Francisco Yáñez, Rosendo Silva, etc.
 
En 1906 realiza unha das súas obras con máis influencia parisinas, la Casa para Benito Sanjurjo Ramírez de Arellano (actual Praza de Compostela, nº 20). Entre 1903 e 1912 colabora con Jenaro de la Fuente na construcción de 7 casas promovidas por Benito Sanjurjo Ramírez de Arellano, as coñecidas como Grupo de Casas de Benito Sanjurjo (Urzáiz, nº 11 ao 23). As casas foron construidas de dous en dous, sendo as primeiras (nº 21 e 23) deseñadas por Pacewicz e o resto por Jenaro de la Fuente y Domínguez.



Posiblemente a influencia de Benito Sanjurjo está nas obras que Michel Pacewicz proxectou en Tui. O edificio na Corredoira, popularmente coñecido na actualidade como Casino Vello, construído no ano 1908 e do que lamentablemente na actualidade so conserva a súa fachada. Esta obra foi promovida polo enxeñeiro de montes Rafael Areses Vidal. O seu pai, o farmacéutico Juan Areses Alonso, encargalle a reforma da súa casa no Paseo da Corredoira no 1909 e no seginte ano Jesús Rivas Bugarín promove co arquitecto franco-polaco (que, por certo, visitaba con asiduidade o Balneario de Caldelas) o edificio continguo ao de Areses Vidal (onde hoxe se atopa a Libreria Iris). Tamén por mágoa deste inmoble só nos resta a súa fachada. Xavier Añoveros, nun artigo que citamos na bibliografia, apunta outros edificios como da autoría de Pacewizc: a casa da familia Cela na Praza de San Fernando, a casa da familia Valdés na Corredoira ou outra casa na rúa Martínez Padin 40. 


Velai como a influencia do tudense Benito Sanjurjo na cidade de Vigo alongase no tempo co legado da obra monumental de Pacewicz e Jenaro de la Fuente. Sanjurjo Ramírez de Arellano morre o 9 de febreiro de 1916 no Sanatorio Lluría, instalado no Castelo de Soutomaior.



Retrato de Pepucha Sanjurjo Oza de Kruckemberg de Antonio Medal Carrera
Tomado en http://pintura.aut.org/SearchProducto?Produnum=121446



Un das súas filla, Josefa, cosou como apuntabamos máis arriba con Gustavo Kruckenberg que chegara a Vigo como delegado de Lloyds e foi consignatario da naviera Hamburg America Line. Como lembraba a súa filla Carme viviron primeiro na rúa Montero Rios e posteriormente na rúa Urzaiz no ambiente característico da alta burguesía viguesa.

Sirvan estes apuntes para rememorar a figura do tudense Benito Sanjurjo ao coñecer o pasamento da súa neta Carme Kruckenberg Sanjurjo.

Añoveros, Xabier: “Michael Pacewicz: un arquitecto francés en Tuy” ren Tudae, nº 10 (2002), pp. 8-11.
Fernández-Valdés, Manuel: “Familias antiguas de Tuy”, 1958, pp.143-145.